1 00:00:30,207 --> 00:00:32,641 Dit is het begin van een gevaarlijke tocht... 2 00:00:32,807 --> 00:00:35,844 ...naar een van de meest hachelijke plaatsen op aarde... 3 00:00:36,007 --> 00:00:38,362 ...de regenwouden van de Kongo. 4 00:00:49,327 --> 00:00:52,239 We zijn op zoek naar een van onze naaste verwanten: 5 00:00:52,407 --> 00:00:54,841 Afrika's grootste primaat. 6 00:00:57,007 --> 00:00:59,680 Dit opmerkelijk wezen is in het wild tot op heden... 7 00:00:59,847 --> 00:01:02,361 ...een mysterie voor ons geweest. 8 00:01:02,927 --> 00:01:07,603 Als wij zijn ware karakter zouden kunnen aanschouwen, zou dat enkele... 9 00:01:07,767 --> 00:01:09,598 ...belangrijke aanwijzingen kunnen geven over onze eigen natuur. 10 00:01:10,607 --> 00:01:13,838 We zijn hier op het spoor van King Kong. 11 00:01:34,607 --> 00:01:37,724 In de filmklassieker uit 1933 is King Kong... 12 00:01:37,887 --> 00:01:42,119 ...een agressieve bruut die verliefd wordt op de beeldschone Fay Wray... 13 00:01:42,727 --> 00:01:45,480 ...wat hem uiteindelijk noodlottig wordt. 14 00:01:46,647 --> 00:01:48,717 Het verhaal was gebaseerd op vroege geruchten... 15 00:01:48,887 --> 00:01:53,324 ...over een vermeende boosaardige aap. Maar berustten die op feiten? 16 00:02:02,767 --> 00:02:07,158 Onze tocht begint waar die van King Kong eindigde. 17 00:02:10,127 --> 00:02:13,915 Hoewel het misschien zo lijkt, ben ik niet diep in Afrika. 18 00:02:16,607 --> 00:02:18,359 Ik ben in New York. 19 00:02:26,367 --> 00:02:29,279 Bijna elke gorilla in elke dierentuin ter wereld... 20 00:02:29,447 --> 00:02:33,201 ...is een laaglandgorilla, jaren geleden vanuit de Kongo meegebracht... 21 00:02:33,367 --> 00:02:36,643 ...en nu geboren en getogen in gevangenschap. 22 00:02:36,807 --> 00:02:40,197 De Bronx Zoo is waarschijnlijk een van de beste woonplaatsen... 23 00:02:40,367 --> 00:02:42,005 ...voor gorilla's buiten Afrika. 24 00:02:43,887 --> 00:02:47,004 Maar het ligt op een afstand van ontelbare mijlen van hun ware thuis. 25 00:02:47,487 --> 00:02:51,196 Het is verbazingwekkend dat aan het begin van de 21e eeuw... 26 00:02:51,367 --> 00:02:54,837 ...een van onze naaste verwanten nog steeds een raadsel voor ons is. 27 00:02:55,007 --> 00:02:58,636 We hebben nauwelijks een idee van hoe gorilla's zich in het wild gedragen 28 00:02:58,807 --> 00:03:01,719 ...wat ze zoal eten en hoe ze in familieverband leven. 29 00:03:01,887 --> 00:03:04,606 We weten niet eens of het ze lukt om te overleven... 30 00:03:04,767 --> 00:03:07,565 ...in de duistere wildernis die de Kongo heet. 31 00:03:10,247 --> 00:03:13,717 Zo nabij en toch zo onbekend. 32 00:03:14,807 --> 00:03:17,321 Dit is een van de meest aan ons verwante diersoorten... 33 00:03:17,567 --> 00:03:23,005 ...maar tot voor kort nog een onbekende vreemdeling. 34 00:03:23,167 --> 00:03:25,635 Daar lijkt nu verandering in te komen. 35 00:03:25,807 --> 00:03:30,676 Diep in de wouden van de Kongo is een groep van vooraanstaande... 36 00:03:31,287 --> 00:03:35,075 ...natuuronderzoekers bezig de ware aard van de laaglandgorilla te onthullen. 37 00:03:36,927 --> 00:03:41,398 En dat is ons Afrikaanse avontuur, een safari door de Kongo... 38 00:03:41,567 --> 00:03:45,082 ...op zoek naar de familie van King Kong. 39 00:03:53,367 --> 00:03:56,325 De eerste stop is de Atlantische kust van Afrika: 40 00:03:56,487 --> 00:03:58,398 Libreville, in Gabon. 41 00:03:58,607 --> 00:04:02,236 Hier begint de veiligste route door de wouden van de Kongo. 42 00:04:03,807 --> 00:04:06,526 De man die een van de zwaarste filmopnames zal proberen te maken... 43 00:04:06,687 --> 00:04:10,566 ...is Gavin Thurston, met zijn assistenten James en Ralph. 44 00:04:12,127 --> 00:04:14,357 Ik heb twintig jaar lang dieren in het wild gefilmd... 45 00:04:14,527 --> 00:04:18,406 ...maar vermoed dat dit project een van mijn grootste uitdagingen zal zijn... 46 00:04:18,567 --> 00:04:22,719 ...en eerlijk gezegd hou ik mijn hart vast: burgeroorlogen, malaria. 47 00:04:23,087 --> 00:04:26,124 En daarbij komen nog de beangstigende verhalen over aanvallende gorilla's. 48 00:04:27,167 --> 00:04:31,001 Terwijl we onze voorraden insloegen op de markt, zagen we schokkende... 49 00:04:31,167 --> 00:04:33,965 ...beelden die doen vermoeden dat de wouden in gevaar zijn. 50 00:04:35,727 --> 00:04:37,797 We zijn vertrokken naar het onbekende... 51 00:04:38,967 --> 00:04:42,004 ...diep in de meest afgelegen uithoeken van de Kongo. 52 00:04:49,487 --> 00:04:53,560 Mijn eerste indruk was alsof ik over uitgestalde broccoli vloog. 53 00:04:55,687 --> 00:04:58,520 Ik werd overvallen door de enorme schaal van alles. 54 00:05:09,007 --> 00:05:11,646 Het vangen van wilde dieren voor vlees lijkt misschien wreed... 55 00:05:11,807 --> 00:05:14,526 ...maar ze hebben hier geen supermarkten. 56 00:05:19,407 --> 00:05:23,082 Het hart der duisternis dankt z'n naam aan schokkende verhalen... 57 00:05:23,247 --> 00:05:26,796 ...en beelden die de eerste ontdekkingsreizigers meebrachten. 58 00:05:26,967 --> 00:05:31,245 Ze vertelden over een lelijk wezen, half mens, half beest... 59 00:05:31,607 --> 00:05:34,963 ...met een angstaanjagend uiterlijk als uit een nachtmerrie. 60 00:05:35,127 --> 00:05:38,915 Ze overdreven hun eigen moed tegenover dit wrede wezen... 61 00:05:39,087 --> 00:05:41,920 ...een meedogenloze moordenaar die getemd moest worden. 62 00:05:43,487 --> 00:05:47,162 En zo werd uiteindelijk de boosaardige King Kong geboren. 63 00:05:54,167 --> 00:05:55,885 Maar slechts weinig laaglandgorilla's... 64 00:05:56,047 --> 00:05:58,686 ...zijn ooit levend in hun natuurlijke omgeving waargenomen. 65 00:05:58,847 --> 00:06:03,125 Vrijwel alles wat we weten is afkomstig van enkele berggorilla's... 66 00:06:03,287 --> 00:06:07,326 ...die in de heuvels en bergen leven aan de oostelijke rand van de Kongo. 67 00:06:10,807 --> 00:06:14,561 Dit zijn spectaculaire dieren, bedekt met lang, ruig haar... 68 00:06:14,727 --> 00:06:18,037 ...dat ze warm houdt in de koude bergen waar ze leven. 69 00:06:21,367 --> 00:06:24,165 Ze leven op de grond en voeden zich met bladeren en wortels... 70 00:06:24,327 --> 00:06:27,876 ...van de planten die groeien in deze hooggelegen wouden. 71 00:06:35,967 --> 00:06:38,879 Maar in werkelijkheid zijn deze gorilla's uiterst zeldzaam. 72 00:06:39,047 --> 00:06:42,084 Er zijn misschien 400 of 500 berggorilla's over... 73 00:06:42,247 --> 00:06:45,364 ...die nog in het wild leven. En we kennen ze hoofdzakelijk... 74 00:06:45,527 --> 00:06:48,200 ...doordat ze zich hebben aangepast aan menselijke aanwezigheid. 75 00:06:48,367 --> 00:06:51,723 Je kan zelf toeristische uitstapjes naar ze maken. 76 00:06:56,847 --> 00:07:00,157 Achter de bergen ligt het uitgestrekte onbekende. 77 00:07:01,287 --> 00:07:05,838 In de Kongo-wouden zouden mogelijk duizenden laaglandgorilla's leven. 78 00:07:06,007 --> 00:07:10,046 Maar hoeveel zijn er overgebleven? En hoe gedragen de dieren zich? 79 00:07:12,767 --> 00:07:14,997 Drie dagen lang reizen Gavin en zijn team... 80 00:07:15,167 --> 00:07:18,682 ...stroomopwaarts over de Mambili richting Noord-Kongo. 81 00:07:18,967 --> 00:07:21,197 Ze gaan naar een plek die Odzala wordt genoemd... 82 00:07:21,367 --> 00:07:24,165 ...waar enkele jaren geleden nog niemand van had gehoord. 83 00:07:24,447 --> 00:07:27,962 Verhalen doen de ronde dat het rond de open plaatsen in het woud... 84 00:07:28,127 --> 00:07:32,245 ...krioelt van velerlei diersoorten. Maar zijn er ook laaglandgorilla's? 85 00:07:38,527 --> 00:07:42,406 Ralph, James en Gavin zijn reeds diep in de Kongo. 86 00:07:43,527 --> 00:07:45,836 Het is een vijandige wereld. 87 00:07:52,687 --> 00:07:56,760 De rivier Mambili wordt smaller en uiteindelijk onbevaarbaar. 88 00:07:57,727 --> 00:08:00,719 Vanaf dit punt moeten ze verder te voet. 89 00:08:02,807 --> 00:08:05,879 Men zegt dat de Kongo-wouden vol zitten met olifanten... 90 00:08:06,047 --> 00:08:08,003 ...antilopen en mensapen. 91 00:08:08,407 --> 00:08:11,444 Maar Gavin en zijn team zijn al blij als ze maar iets zien... 92 00:08:11,607 --> 00:08:15,885 ...want wouddieren zien, ruiken en horen onraad van grote afstand... 93 00:08:16,047 --> 00:08:19,084 ...en ze zullen niet blijven om de nieuwkomers te begroeten. 94 00:08:24,127 --> 00:08:29,281 Bovendien zijn er gevaarlijke dieren die bij 't minste zullen aanvallen. 95 00:08:30,727 --> 00:08:33,480 Hoewel het rond de 30 graden is... 96 00:08:33,767 --> 00:08:37,362 ...met een luchtvochtigheid van 80 procent... 97 00:08:37,527 --> 00:08:39,518 ...is het wel een aangename wandeling. 98 00:08:39,687 --> 00:08:43,441 Jammer dat we deze vervloekte filmapparatuur moeten meezeulen. 99 00:08:43,967 --> 00:08:48,483 Het enige verschil met Engeland, afgezien van de hitte... 100 00:08:48,647 --> 00:08:53,357 ...is dat we hier elk moment dieren tegen kunnen komen... 101 00:08:53,727 --> 00:08:58,164 ...zoals een olifant, een buffel of een gorilla. 102 00:09:01,527 --> 00:09:04,360 Na zeven dagen te hebben gereisd per vliegtuig, per vrachtwagen... 103 00:09:04,527 --> 00:09:06,245 ...per kano en nu te voet... 104 00:09:06,407 --> 00:09:10,241 ...komen we eindelijk aan op een grote open plek in het woud. 105 00:09:22,527 --> 00:09:25,803 We hebben nu al onze eerste zilverrug gezien. 106 00:09:26,767 --> 00:09:29,235 Het is bemoedigend om te weten dat ze er echt zijn. 107 00:09:29,407 --> 00:09:31,841 Binnen enkele minuten zagen we er al een. 108 00:09:36,807 --> 00:09:41,005 Dit is Maya Nord, pas ontdekt in 1992. 109 00:09:41,607 --> 00:09:45,043 In de Kongo worden deze natuurlijke open plekken 'bai's' genoemd... 110 00:09:45,207 --> 00:09:47,118 ...letterlijk: baai of opening... 111 00:09:47,287 --> 00:09:50,996 ...en ze lijken als een magneet de bosdieren aan te trekken. 112 00:09:56,727 --> 00:10:00,879 Maya Nord is een van de grootste ontdekkingen van de laatste tijd. 113 00:10:01,047 --> 00:10:03,607 Een magische, mysterieuze plek. 114 00:10:03,807 --> 00:10:07,846 Een uitgestrekte open arena midden in de ondoordringbare jungle. 115 00:10:17,207 --> 00:10:20,677 Er zijn hier bosolifanten, sitatoenga-antilopen... 116 00:10:20,847 --> 00:10:23,156 ...buffels, slankapen... 117 00:10:23,887 --> 00:10:26,355 ...zelfs enorme boszwijnen. 118 00:10:28,447 --> 00:10:31,723 Ze lijken met elkaar in harmonie samen te leven. 119 00:10:35,367 --> 00:10:39,246 Zelf de schuwste van alle woudantilopen, de bongo... 120 00:10:39,447 --> 00:10:41,563 ...komt hier in Maya Nord voor. 121 00:10:45,727 --> 00:10:49,959 En laaglandgorilla's zijn er ook, in groten getale. 122 00:10:57,207 --> 00:10:59,721 Dit is hoe ik me de Hof van Eden heb voorgesteld... 123 00:10:59,887 --> 00:11:02,924 ...een plaats waar alle dieren uit het bos samen eten en spelen... 124 00:11:03,087 --> 00:11:04,645 ...en met elkaar omgaan. 125 00:11:07,287 --> 00:11:09,960 Het lijkt alsof het hier nooit saai is. 126 00:11:35,447 --> 00:11:36,880 Wat een schouwspel. 127 00:11:38,127 --> 00:11:41,403 Terwijl ik me voorbereidde om vanaf een platform te filmen... 128 00:11:41,567 --> 00:11:44,604 ...wist ik al dat de reis de moeite waard was. 129 00:11:47,327 --> 00:11:50,524 Nooit had ik verwacht zoveel laaglandgorilla's bijeen te zien... 130 00:11:50,687 --> 00:11:53,247 ...en ze zagen er heel anders uit dan de berggorilla's. 131 00:11:53,407 --> 00:11:55,921 Het haar op hun kop heeft een kastanjebruine kleur. 132 00:11:56,087 --> 00:11:59,636 Ze zijn veel bruiner, behalve de grote mannelijke zilverruggen... 133 00:11:59,807 --> 00:12:02,719 ...en ze zijn over het algemeen minder behaard. 134 00:12:06,407 --> 00:12:11,276 Het probleem is dat Maya Nord een moeras is met waterplassen... 135 00:12:11,847 --> 00:12:15,203 ...en de gorilla's zijn mijlen ver van ons vandaan. 136 00:12:15,407 --> 00:12:18,604 Gavin kan vanaf hier geen intieme opnames maken. 137 00:12:18,767 --> 00:12:22,203 Hij moet een manier zien te vinden om dichterbij te komen. 138 00:12:28,767 --> 00:12:32,237 Aan de randen van Maya Nord zijn kleinere open plekken. 139 00:12:32,807 --> 00:12:34,286 Gavin, James en Ralph... 140 00:12:34,447 --> 00:12:36,881 ...zetten daar een hut op om te filmen... 141 00:12:37,047 --> 00:12:39,242 ...veel dichter bij de gorilla's. 142 00:12:42,367 --> 00:12:46,565 Het verplaatsen van de werkplaats betekent echter veel gesjouw. 143 00:12:51,327 --> 00:12:55,366 We hebben een klein probleem nu we bij de kleine bai zijn aangekomen. 144 00:12:56,127 --> 00:12:58,721 Ik ga proberen om in de schuilhut te komen... 145 00:12:59,127 --> 00:13:03,518 ...maar er staat een kudde van zo'n 15 buffels in de weg. 146 00:13:07,367 --> 00:13:09,722 Daar gaat een stel grijze roodstaartpapegaaien. 147 00:13:10,607 --> 00:13:13,121 Het is nogal riskant om ze te benaderen... 148 00:13:13,287 --> 00:13:16,120 ...dus we wachten tot ze van de schuilhut wegtrekken... 149 00:13:16,287 --> 00:13:18,482 ...zodat het veilig is. 150 00:13:18,647 --> 00:13:22,162 Ook willen we er zeker van zijn dat ze niet op ons komen afstormen. 151 00:13:31,327 --> 00:13:34,842 We kunnen ruiken dat er gorilla's in de buurt zijn... 152 00:13:35,007 --> 00:13:37,043 ...wat het nog spannender maakt. 153 00:13:44,487 --> 00:13:47,320 Uiteindelijk kan ik me installeren in de hut. 154 00:13:48,487 --> 00:13:50,318 Het lijkt hier wel een sauna... 155 00:13:50,487 --> 00:13:53,604 ...maar hopelijk brengt het me dichter bij de gorilla's. 156 00:13:56,287 --> 00:13:58,482 De gorilla's brengen de nacht door in het woud... 157 00:13:58,647 --> 00:14:00,763 ...en komen hier alleen overdag. 158 00:14:01,047 --> 00:14:05,120 Een enorme zilverrug, een volwassen mannetje van bijna 200 kilo... 159 00:14:05,287 --> 00:14:07,642 ...leidt zijn familie naar de open plek. 160 00:14:09,407 --> 00:14:13,685 Hij lijkt een harem te hebben van vier wijfjes, elk met eigen kroost. 161 00:14:17,047 --> 00:14:20,039 Het is duidelijk dat ze zich hier voeden, maar met wat? 162 00:14:22,127 --> 00:14:26,086 Bieden deze planten voedingsstoffen die ze in het bos niet kunnen vinden? 163 00:14:27,887 --> 00:14:31,436 De jongen lijken volledig afhankelijk van hun moeder. 164 00:14:32,087 --> 00:14:35,443 Meerijden op moeders rug is hoe ze zich verplaatsen. 165 00:14:36,807 --> 00:14:41,642 De zilverrug is erg ontspannen, helemaal niet agressief. 166 00:14:55,247 --> 00:14:58,478 Het enige teken van agressie ziet men bij twee wijfjes... 167 00:14:58,647 --> 00:15:02,242 ...die duidelijk een verschil van mening hebben. Maar waarover? 168 00:15:02,487 --> 00:15:05,877 Hun positie binnen de groep? De opvoeding van de jongen? 169 00:15:06,047 --> 00:15:09,437 Een meningsverschil over voedsel? We zullen het niet te weten komen. 170 00:15:11,607 --> 00:15:15,600 De gorilla's naderen de hut, naar mijn mening iets te dichtbij. 171 00:15:16,287 --> 00:15:19,165 Het lijkt dat ze de reflectie van mijn lens hebben opgemerkt. 172 00:15:20,527 --> 00:15:22,882 200 kilo van massieve spierbundels. 173 00:15:23,087 --> 00:15:25,521 Het enige dat mij van deze zilverrug scheidt... 174 00:15:25,687 --> 00:15:27,598 ...is een dunne wand van nylon. 175 00:15:28,367 --> 00:15:30,323 En hij is duidelijk niet blij. 176 00:15:33,607 --> 00:15:35,677 De zilverrug die net op de open plek was... 177 00:15:35,847 --> 00:15:40,079 ...is het bos in gegaan en was hard aan het schreeuwen. 178 00:15:45,407 --> 00:15:49,605 Hij vertrouwt de hut niet en ziet hem mogelijk als een bedreiging. 179 00:16:01,967 --> 00:16:06,757 Een wonder dat er niets kapot ging. Maar ik stond wel te beven. 180 00:16:13,127 --> 00:16:16,199 Dit wordt niet zonder reden een regenwoud genoemd. 181 00:16:16,367 --> 00:16:19,643 In deze tijd van het jaar valt er elke dag wel een bui. 182 00:16:19,807 --> 00:16:22,844 En de gorilla's lijken te begrijpen dat deze grote open plekken... 183 00:16:23,007 --> 00:16:26,841 ...geen veilige plaats zijn om te blijven tijdens onweer. 184 00:16:32,207 --> 00:16:34,960 Het Nationale Park van Odzala is zo'n bijzondere plek... 185 00:16:35,127 --> 00:16:38,642 ...dat de EU de enorme kosten op zich heeft genomen... 186 00:16:38,807 --> 00:16:43,517 ...van het beheren en beschermen. De plek is nog steeds een mysterie. 187 00:16:43,967 --> 00:16:46,527 Niemand heeft ooit deze gorilla's bestudeerd. 188 00:16:46,687 --> 00:16:50,282 Het lijkt op een soapserie met het volume uitgeschakeld. 189 00:16:50,487 --> 00:16:54,765 Wie doet wat tegen wie? We weten het gewoon niet. 190 00:17:01,127 --> 00:17:05,484 Maar er zijn verhalen over een plaats dieper in de Kongo-wouden... 191 00:17:05,927 --> 00:17:10,523 ...waar onderzoekers zijn begonnen met een studie over gorilla's en hun familie. 192 00:17:11,727 --> 00:17:14,799 Gavin trekt naar het oosten om deze verhalen te verifieren. 193 00:17:18,167 --> 00:17:21,921 Houthakkers hebben een wijde doorgang gehakt door deze oerwouden... 194 00:17:22,447 --> 00:17:25,405 ...om bij het beste hout ter wereld te kunnen komen. 195 00:17:28,807 --> 00:17:32,163 Bijna elk stuk woud in de Kongo is in het beheer... 196 00:17:32,327 --> 00:17:35,000 ...van een of andere internationaal houtbedrijf. 197 00:17:39,047 --> 00:17:41,607 Sommige bomen hier zijn 800 jaar oud. 198 00:17:42,407 --> 00:17:46,798 Elke boom is duizenden dollars waard, alleen voor zijn onbewerkte hout. 199 00:17:51,967 --> 00:17:56,165 En voor een arm Afrikaans land is het verleidelijk om ze te kappen... 200 00:17:56,327 --> 00:18:00,286 ...en eraan te verdienen. Maar dit is het leefgebied van de gorilla. 201 00:18:08,327 --> 00:18:12,240 Lange mechanische karavanen slepen het hout weg... 202 00:18:12,407 --> 00:18:15,922 ...weg uit de Kongo per trein of vrachtauto. 203 00:18:19,207 --> 00:18:22,802 Maar Gavin gaat de andere kant op, naar een spotplaats voor wild... 204 00:18:22,967 --> 00:18:25,686 ...waar zelfs de houthakkers nog niet zijn geweest. 205 00:18:31,007 --> 00:18:35,444 Dit is Ndoki, een van Kongo's meest afgelegen gebieden. 206 00:18:36,807 --> 00:18:39,958 De enige manier om door deze wouden en moerassen te reizen... 207 00:18:40,127 --> 00:18:43,961 ...is met pirogue's, uit boomstammen gehakte kano's. 208 00:18:49,007 --> 00:18:52,682 De Ndoki leidt naar de kleine Mbeli-rivier... 209 00:18:52,847 --> 00:18:56,283 ...de enige route naar een andere opmerkelijke bai: 210 00:18:56,967 --> 00:18:58,320 De Mbeli. 211 00:19:03,247 --> 00:19:06,956 De laatste drie jaar is Mbeli de thuisbasis geweest... 212 00:19:07,127 --> 00:19:10,403 ...van twee mannen die de waarheid willen achterhalen... 213 00:19:10,567 --> 00:19:13,843 ...over het familieleven van de laaglandgorilla's. 214 00:19:17,607 --> 00:19:21,282 Tien uur per dag, zeven dagen per week, met regen of zonneschijn... 215 00:19:21,447 --> 00:19:24,962 ...zijn Richard Parnell uit Engeland en Dave Morgan uit Florida... 216 00:19:25,127 --> 00:19:27,322 ...te vinden op hun platform. 217 00:19:28,767 --> 00:19:31,486 Gewapend met telescopen, camera's en notitieboekjes... 218 00:19:31,647 --> 00:19:36,675 ...registreren ze het komen en gaan van de gorilla's op deze ontmoetingsplek. 219 00:19:39,727 --> 00:19:41,763 Dave en Richard hebben baanbrekend werk verricht. 220 00:19:41,927 --> 00:19:46,159 Ze hebben meer dan 130 gorilla's geidentificeerd en geregistreerd. 221 00:19:46,407 --> 00:19:49,240 Voor mij zien ze er allemaal hetzelfde uit. 222 00:19:56,287 --> 00:19:58,960 Het eerste bezoek van de dag. Wie zijn het? 223 00:19:59,567 --> 00:20:02,639 Welke familie is het? Zijn ze er allemaal? 224 00:20:03,087 --> 00:20:06,796 Dave en Richard vermoeden dat zo'n 1 4 families regelmatig passeren... 225 00:20:06,967 --> 00:20:09,527 ...en een flink aantal solitaire zilverruggen. 226 00:20:12,127 --> 00:20:16,325 Maar waarom komen ze hier? Is dit een grote saladebar... 227 00:20:16,607 --> 00:20:19,075 ...of slechts een plaats van sociale omgang? 228 00:20:19,247 --> 00:20:22,842 Is het een vrijgezellenkroeg voor de zilverruggen? 229 00:20:24,287 --> 00:20:28,075 Het lijkt erop dat Clive de vlakte gaat oversteken... 230 00:20:28,367 --> 00:20:30,323 ...maar hij is wat op zijn hoede voor mij. 231 00:20:31,687 --> 00:20:34,326 Clive brengt zijn familie naar de open plek... 232 00:20:34,487 --> 00:20:37,638 ...gevolgd door zijn drie wijfjes en hun jongen. 233 00:20:38,047 --> 00:20:41,801 Hier lijken de normale regels van omgang niet te gelden. 234 00:20:42,567 --> 00:20:46,355 Enorme zilverruggen, gewoonlijk fel hun groep beschermend... 235 00:20:46,527 --> 00:20:50,645 ...passeren elkaar op een paar meter afstand, zonder teken van agressie. 236 00:20:50,927 --> 00:20:55,159 Hoewel dit subtiel met water gooien betekent: 237 00:20:55,327 --> 00:20:57,158 Ho, dat is dichtbij genoeg. 238 00:21:01,567 --> 00:21:06,357 Het wekt verbazing om gorilla's tot hun middel in het moeras te zien. 239 00:21:06,527 --> 00:21:09,485 Men dacht altijd dat gorilla's niet van water hielden... 240 00:21:09,647 --> 00:21:13,037 ...en uit angst zoveel mogelijk het oversteken van rivieren vermeden... 241 00:21:13,247 --> 00:21:16,444 ...maar ze voelen zich thuis in deze moerassen. 242 00:21:17,207 --> 00:21:20,165 Dit zou men amfibische apen kunnen noemen. 243 00:21:24,607 --> 00:21:27,485 In diepere stromen lopen gorilla's op hun achterpoten... 244 00:21:27,647 --> 00:21:30,081 ...om het hoofd boven water te houden. 245 00:21:31,007 --> 00:21:34,522 Hebben wij misschien ook zo geleerd om rechtop te lopen? 246 00:21:36,687 --> 00:21:38,996 Het vergt niet veel verbeelding om onze vroege voorouders... 247 00:21:39,167 --> 00:21:42,159 ...zich lang geleden zo te zien voortbewegen... 248 00:21:42,327 --> 00:21:46,206 ...en een eerste stap te zetten naar een tweevoetig bestaan. 249 00:21:52,047 --> 00:21:55,084 Het oversteken van water is rechtop veel gemakkelijker... 250 00:21:55,247 --> 00:21:59,399 ...en geeft meer kans om in de verte roofdieren op te merken. 251 00:22:01,567 --> 00:22:05,685 Ook al is het onwaarschijnlijk dat een luipaard een gorilla aanvalt. 252 00:22:10,047 --> 00:22:12,880 Het zijn de drijvende matten van vegetatie die ze aantrekken. 253 00:22:13,047 --> 00:22:15,641 Gorilla's zijn dol op fruit... 254 00:22:15,807 --> 00:22:20,562 ...maar er zijn hier altijd veel sappige stengels en bladeren te vinden. 255 00:22:21,087 --> 00:22:22,645 Met een opmerkelijke handigheid... 256 00:22:22,807 --> 00:22:25,321 ...pellen ze de buitenste lagen van de stengels af... 257 00:22:25,487 --> 00:22:28,126 ...om bij te smakelijkere scheuten te komen. 258 00:22:34,687 --> 00:22:36,564 Hun handen zijn enorm groot. 259 00:22:38,047 --> 00:22:41,198 Op deze open plek is veel zonlicht en water... 260 00:22:41,367 --> 00:22:43,676 ...de ideale voedingsbodem voor vegetatie... 261 00:22:43,847 --> 00:22:47,726 ...oneindig voedsel voor gorilla's, vooral rietgras en waterlelies. 262 00:22:49,607 --> 00:22:54,158 De gorilla's blijven hier gemiddeld twee uur intensief snoepen. 263 00:22:55,767 --> 00:22:59,442 Ze komen van ver op deze salade-oase af... 264 00:22:59,607 --> 00:23:01,643 ...midden in het woud. 265 00:23:05,967 --> 00:23:10,643 Een andere verrassing is om te zien dat de gorrila's hun voedsel wassen. 266 00:23:11,047 --> 00:23:13,242 Na een handvol waterplanten te hebben geplukt... 267 00:23:13,407 --> 00:23:16,046 ...halen ze deze een paar keer door het water... 268 00:23:16,207 --> 00:23:18,323 ...om zand en modder te verwijderen. 269 00:23:20,447 --> 00:23:24,565 Laaglandgorilla's zijn intelligenter dan we konden vermoeden. 270 00:23:27,447 --> 00:23:30,996 Met zoveel voedsel om ze heen en pa in een ontspannen bui... 271 00:23:31,167 --> 00:23:34,125 ...is de open plek een speelplaats voor de kleine gorilla's. 272 00:23:34,327 --> 00:23:36,795 Een mooie kans om een lang niet geziene neef te ontmoeten... 273 00:23:36,967 --> 00:23:40,164 ...of misschien zelfs om nieuwe vrienden te maken. 274 00:23:40,687 --> 00:23:44,726 Het doet denken aan een speelplaats van een basisschool. 275 00:24:53,567 --> 00:24:56,798 De bai mag dan lijken op een vreedzame samenleving... 276 00:24:56,967 --> 00:24:59,561 ...maar niet alles is wat het lijkt. 277 00:25:01,527 --> 00:25:05,566 Vooral de zwartrugmannetjes zorgen voor onrust. 278 00:25:05,727 --> 00:25:07,558 Met een leeftijd van 8 tot 12 jaar... 279 00:25:07,727 --> 00:25:11,436 ...zijn zij de pubers van de gorillawereld... 280 00:25:11,607 --> 00:25:15,759 ...en maken ze zich het meest druk om hun positie en uiterlijk. 281 00:25:17,607 --> 00:25:20,280 Deze jongens moeten zich bewijzen. 282 00:25:25,287 --> 00:25:29,519 Deze krachtpatsers proberen een goede indruk te maken op de meisjes. 283 00:25:29,687 --> 00:25:33,521 Een klap uitdelen aan een rivaal laat zien wie de baas is. 284 00:25:34,887 --> 00:25:37,720 Zonder zichzelf pijn te doen, als dat kan. 285 00:25:39,447 --> 00:25:41,597 Maar dit is serieus. 286 00:25:41,767 --> 00:25:45,043 Als deze vechtjassen ooit volwassen zilverruggen worden... 287 00:25:45,207 --> 00:25:48,324 ...zullen ze voor een wijfje moeten vechten, hun jongen beschermen... 288 00:25:48,487 --> 00:25:50,921 ...en hun territorium verdedigen. 289 00:25:51,527 --> 00:25:55,759 De bai mag dan een speelplaats zijn, het is ook een arena om te sparren. 290 00:25:56,007 --> 00:25:57,565 Een soort boksring. 291 00:26:11,607 --> 00:26:15,486 Soms trekken de vechtpartijen ook zilverruggen aan. 292 00:26:16,087 --> 00:26:18,043 Een opzienbarend spektakel. 293 00:26:19,367 --> 00:26:22,882 Hier lijken de gorilla's het meest op King Kong. 294 00:26:43,247 --> 00:26:46,239 Deze wouden zijn zo afgelegen en uitgestrekt... 295 00:26:46,447 --> 00:26:49,723 ...dat ze onderdak bieden aan vele duizenden laaglandgorilla's. 296 00:26:49,887 --> 00:26:53,766 Een fabelachtige schat van de natuur die slechts kort geleden is ontdekt. 297 00:27:01,367 --> 00:27:05,246 Richard en Dave proberen niet om dichter bij de gorilla's te komen. 298 00:27:05,407 --> 00:27:09,116 Ze willen ze observeren zonder het natuurlijke gedrag te beinvloeden. 299 00:27:09,647 --> 00:27:13,925 Maar zelfs van een afstand hebben ze de gorilla's intiem leren kennen. 300 00:27:16,407 --> 00:27:20,320 Enkele momenten na de komst van een nieuwe aap, zegt Dave me wie het is. 301 00:27:20,567 --> 00:27:23,365 Dit is de groep van Clive en we herkennen hem... 302 00:27:23,527 --> 00:27:27,679 ...aan het litteken boven zijn rechterneusgat... 303 00:27:28,247 --> 00:27:30,442 ...zijn rechte wekbrauwrichel... 304 00:27:30,887 --> 00:27:33,606 ...en uiterst verzorgde haar... 305 00:27:33,767 --> 00:27:36,440 ...vooral boven op zijn kruin. 306 00:27:38,087 --> 00:27:40,476 De familie rust uit om te eten. 307 00:27:40,887 --> 00:27:43,879 Clive is een jonge zilverrug met drie wijfjes. 308 00:27:44,047 --> 00:27:48,120 Winona en Jody hebben beide jongen: Wendy en Lyle. 309 00:27:49,087 --> 00:27:52,045 Maar dit is een gorillafamilie met problemen. 310 00:27:52,207 --> 00:27:54,926 Clive heeft enkele jaren geleden gevochten... 311 00:27:55,087 --> 00:27:56,884 ...en heeft al zijn wijfjes verloren. 312 00:27:57,047 --> 00:27:59,163 Sindsdien heeft hij een slecht humeur. 313 00:28:00,447 --> 00:28:04,360 Ondertussen lijkt er een ruzie te ontstaan tussen Winona en Jody. 314 00:28:09,447 --> 00:28:13,599 Clive heeft de spanning tussen hen opgemerkt. Hoe zal hij reageren? 315 00:28:13,967 --> 00:28:18,324 Er onstaat daar wrijving, tussen de twee wijfjes. 316 00:28:18,487 --> 00:28:20,637 Is dat Jody? -Ja. 317 00:28:20,807 --> 00:28:23,640 Clive heeft het gezien. Hij gaat naar ze toe. 318 00:28:33,047 --> 00:28:35,038 Jody schreeuwt nu hard. 319 00:28:35,207 --> 00:28:39,041 Clive komt en heeft door dat er iets gaande is. 320 00:28:40,287 --> 00:28:41,800 Die vrouwen gaan ervoor. 321 00:28:41,967 --> 00:28:45,642 Kijk, daar zijn ze. Hier komen de kleintjes. 322 00:28:46,407 --> 00:28:49,399 Ze gaan er echt voor... -Hier komt Clive. 323 00:28:49,887 --> 00:28:52,560 Hij probeert het op te lossen. Zit hij daar Jody achterna? 324 00:28:52,727 --> 00:28:56,686 Hij heeft Jody te pakken. Clive heeft haar echt in een houdgreep. 325 00:28:57,127 --> 00:28:59,118 Hij stormde er gewoon op af. 326 00:29:02,287 --> 00:29:04,926 Het lijkt erop dat hij haar echt pijn doet. 327 00:29:06,647 --> 00:29:08,478 Hij laat haar niet opstaan. 328 00:29:09,047 --> 00:29:11,402 Ligt ze daar nog? -Ja. 329 00:29:16,327 --> 00:29:18,602 De kleintjes zijn zichtbaar van streek. 330 00:29:18,767 --> 00:29:20,564 Hij laat haar gaan. 331 00:29:20,927 --> 00:29:23,316 Ik denk dat ze weer staat. -Hij trekt zich terug. 332 00:29:24,607 --> 00:29:27,679 Clive lijkt te beseffen dat zijn reactie te heftig was. 333 00:29:28,087 --> 00:29:31,363 Zo snel als de ruzie ontstond, is hij ook weer bijgelegd. 334 00:29:31,567 --> 00:29:33,478 De vrede is hersteld. 335 00:29:34,007 --> 00:29:37,522 Jody likt haar wonden en wordt getroost door haar zoon Lyle. 336 00:29:42,087 --> 00:29:44,362 Arme Jody. Dat is wat ervan komt... 337 00:29:45,087 --> 00:29:47,840 ...als je een ander wijfje bijt, vermoed ik. 338 00:29:56,807 --> 00:30:00,482 Jonge gorilla's zijn mama's jongens en meisjes. 339 00:30:00,887 --> 00:30:03,481 Ze zijn zeer intiem de eerste twee of drie jaar... 340 00:30:03,647 --> 00:30:07,196 ...en leren vrijwel alles naar het voorbeeld van hun moeder. 341 00:30:07,447 --> 00:30:11,326 Water is onschadelijk. Dat is goed om te eten. 342 00:30:11,887 --> 00:30:14,959 Dit is hoe je een stengel moet pellen en schoonmaken. 343 00:30:19,767 --> 00:30:23,282 Het lijkt een idyllisch leven. Behalve enkele luipaarden... 344 00:30:23,447 --> 00:30:25,802 ...hebben ze van weinig dieren te vrezen. 345 00:30:26,807 --> 00:30:28,877 Gorilla's lijken goed op te kunnen schieten met hun buren... 346 00:30:29,047 --> 00:30:31,277 ...de andere dieren uit het woud. 347 00:31:00,647 --> 00:31:04,322 Een enorme zilverrug sluipt over de bai. 348 00:31:04,847 --> 00:31:07,964 Het is Bear, een beruchte herrieschopper. 349 00:31:09,207 --> 00:31:12,563 Clive stopt met eten en weet dat hij niet meer alleen is. 350 00:31:15,687 --> 00:31:20,317 Winona en Jody hebben Bear opgemerkt. 351 00:31:24,247 --> 00:31:27,284 Clive's gezag wordt nogmaals op de proef gesteld. 352 00:31:27,487 --> 00:31:30,559 Hoe zal hij reageren op Bear de herriemaker? 353 00:31:31,167 --> 00:31:35,319 Bear komt dichterbij, maar Clive is niet van plan zich terug te trekken. 354 00:31:43,967 --> 00:31:46,925 Clive spat met water. 355 00:31:47,087 --> 00:31:48,679 En Bear ook. 356 00:31:49,247 --> 00:31:52,603 Nogmaals Clive, maar ditmaal met twee handen. 357 00:31:52,767 --> 00:31:54,325 Hij is werkelijk boos. 358 00:31:58,327 --> 00:32:00,636 Ze zijn nog vijftig meter van elkaar vandaan. 359 00:32:00,807 --> 00:32:03,958 Maar Bear besluit om zijn onderneming te staken. 360 00:32:06,287 --> 00:32:10,041 Tot vreugde van de jonge Lyle wint papa vandaag. 361 00:32:10,527 --> 00:32:14,076 Bear trekt zich terug. Zoals gewoonlijk was het bluf. 362 00:32:14,447 --> 00:32:17,007 Gorilla's zijn niet zoals King Kong. 363 00:32:17,327 --> 00:32:21,286 Als ze iets kunnen regelen zonder zich te bezeren, doen ze dat liever. 364 00:32:23,647 --> 00:32:27,242 Richard en Dave zijn pioniers wat betreft de laaglandgorilla's... 365 00:32:27,407 --> 00:32:31,480 ...maar er zijn, zoals ze toegeven, nog vele vragen. 366 00:32:31,767 --> 00:32:34,645 Deze gorilla's brengen bijna al hun tijd door in het woud... 367 00:32:34,807 --> 00:32:36,957 ...niet hier op deze open plek. 368 00:32:40,327 --> 00:32:42,887 Elke avond hebben we de gorilla's deze plaats zien verlaten... 369 00:32:43,047 --> 00:32:46,323 ...en we vragen ons af wat ze doen in het woud. 370 00:32:46,887 --> 00:32:50,243 Kunnen zulke grote dieren echt in de bomen klimmen? 371 00:32:54,487 --> 00:32:58,560 Het filmen van gorilla's in het woud is daarom cruciaal voor ons verhaal... 372 00:32:58,727 --> 00:33:02,083 ...maar leek vooralsnog een onbereikbare droom. 373 00:33:05,127 --> 00:33:08,039 Enkele maanden later hoorden we over een Spaans echtpaar... 374 00:33:08,207 --> 00:33:11,244 ...dat diep het woud is ingetrokken naar een gebied dat Lossi heet... 375 00:33:11,407 --> 00:33:13,159 ...300 kilometer verderop. 376 00:33:13,487 --> 00:33:15,876 Ze probeerden, wat bijna onmogelijk is... 377 00:33:16,047 --> 00:33:20,165 ...dicht bij de laaglandgorilla's te komen in het hart van de jungle. 378 00:33:21,407 --> 00:33:24,558 Maar daar zien te komen, was een avontuur op zich. 379 00:33:40,767 --> 00:33:44,680 De wouden in Lossi lijken open als men er van boven op neerkijkt... 380 00:33:44,847 --> 00:33:47,486 ...maar zijn dicht en ontoegankelijk... 381 00:33:47,647 --> 00:33:52,163 ...wat de doortocht moeilijk en soms bijna onmogelijk maakt. 382 00:33:54,807 --> 00:33:58,004 Dit is het leefgebied van enkele zeer onaangename wezens. 383 00:33:58,167 --> 00:34:01,796 Schorpioenen en duizendpoten, spinnen en slangen. 384 00:34:03,247 --> 00:34:08,037 Het gif van de neushoornpofadder kan je binnen enkele minuten doden. 385 00:34:09,687 --> 00:34:12,884 Plus natuurlijk de gebruikelijke insecten... 386 00:34:13,047 --> 00:34:15,686 ...zoals filaria overbrengende steekvliegen en muggen. 387 00:34:16,487 --> 00:34:20,799 Er zijn momenten dat de Kongo lijkt op het ware duistere hart van Afrika. 388 00:34:24,207 --> 00:34:27,165 Hier, met hulp van enkele bekwame spoorzoekers... 389 00:34:27,327 --> 00:34:31,923 ...heeft Magdalena Bermejo 6 jaar lang enkele gorillafamilies gevolgd... 390 00:34:32,087 --> 00:34:37,002 ...te voet, door de dichte begroeiing samen met haar partner German. 391 00:34:42,367 --> 00:34:44,642 De dichte jungle is bezaaid met sporen en signalen... 392 00:34:44,807 --> 00:34:46,877 ...die ze helpen om de gorilla's te vinden. 393 00:34:47,047 --> 00:34:49,959 Een half opgegeten, bruine vrucht is een belangrijke aanwijzing. 394 00:34:50,567 --> 00:34:53,445 Hij is nog bruin? -Ja, dit is een vrucht... 395 00:34:53,687 --> 00:34:57,965 ...die snel is weggeworpen, ongeveer twee uur geleden. 396 00:34:58,487 --> 00:35:01,285 Dus we liggen ten minste twee uur achter? 397 00:35:02,447 --> 00:35:06,440 Zepherin leidt de groep. Ooit was hij een bekwame jager. 398 00:35:06,967 --> 00:35:08,685 Kunnen zijn vaardigheden... 399 00:35:08,847 --> 00:35:11,566 ...mij en m'n camera dicht bij de gorilla's brengen? 400 00:35:13,527 --> 00:35:16,405 Stap voor stap, in volledige stilte... 401 00:35:16,567 --> 00:35:20,276 ...sluipen we door de stengels van de marantaceae. 402 00:35:21,647 --> 00:35:23,877 Uiteindelijk zie ik wat voor me. 403 00:35:24,047 --> 00:35:27,722 Het is spannend, maar ze zijn nog steeds ver weg in de bomen. 404 00:35:29,927 --> 00:35:34,796 Het duurt een half uur voor we een pad dichter naar ze toe hebben gebaand. 405 00:35:34,967 --> 00:35:37,401 Magda's geduld is verbluffend. 406 00:35:41,327 --> 00:35:42,806 Kalm snijdt ze de doorgang vrij... 407 00:35:42,967 --> 00:35:46,277 ...wetende dat het minst geluid de gorilla's kan verstoren. 408 00:35:46,447 --> 00:35:50,486 En door de jaren heen heeft haar geduld zijn vruchten afgeworpen. 409 00:35:54,967 --> 00:35:58,926 Ook ik ben nu op een afstand dat ik deze laaglandgorilla's kan filmen. 410 00:36:05,527 --> 00:36:08,997 Apollo's groep is gestopt bij een dyalium-boom die volop vrucht draagt. 411 00:36:11,047 --> 00:36:13,197 De dominante volwassenen blijven in het centrum... 412 00:36:13,367 --> 00:36:16,359 ...waar de sterke takken gemakkelijk hun gewicht kunnen dragen. 413 00:36:17,007 --> 00:36:19,760 De lagere gorilla's moeten voedsel zoeken... 414 00:36:19,927 --> 00:36:22,646 ...op de dunnere, uitstekende takken. 415 00:36:27,167 --> 00:36:30,682 Het lijkt dat de gorilla's elke fruitboom in hun gebied kennen. 416 00:36:30,847 --> 00:36:34,601 Ze trekken regelmatig rond om te zien hoe elke boom ervoor staat. 417 00:36:41,927 --> 00:36:45,806 Apollo, de zilverrug, heeft een wilde mangoboom gevonden. 418 00:36:45,967 --> 00:36:48,561 Geliefd fruit voor vele mensapen. 419 00:36:54,167 --> 00:36:58,285 Het wordt duidelijk waarom gorilla's meer tijd doorbrengen in het bos... 420 00:36:58,607 --> 00:37:00,325 ...dan op de open plekken. 421 00:37:00,487 --> 00:37:04,162 Deze woudvruchten en noten zijn veel voedzamer... 422 00:37:04,327 --> 00:37:07,478 ...dan het magere salade-dieet van de moerassige weide. 423 00:37:17,007 --> 00:37:21,125 Wilde vijgen zijn favoriet: hoe roder de vijg, hoe rijper hij is. 424 00:37:22,247 --> 00:37:26,877 Hun enorme magen zijn het resultaat van deze omvangrijke bosmaaltijden... 425 00:37:27,127 --> 00:37:30,324 ...en de winderigheid van gorilla's is van verre te horen. 426 00:37:41,247 --> 00:37:43,807 German heeft het onderzoek gedocumenteerd... 427 00:37:43,967 --> 00:37:47,437 ...met z'n eigen filmopnamen over een periode van vijf jaar. 428 00:37:47,607 --> 00:37:51,919 Hij heeft opmerkelijk en tot dusver onbekend gorillagedrag gefilmd. 429 00:37:52,767 --> 00:37:57,158 Hij filmde hoe gorilla's soms hout eten, wat nooit eerder is vertoond. 430 00:37:57,367 --> 00:38:00,086 Hout bestaat voornamelijk uit cellulose... 431 00:38:00,247 --> 00:38:03,319 ...wat alleen kan worden verteerd als het begint te rotten... 432 00:38:03,487 --> 00:38:08,800 ...en zit waarschijnlijk vol termieten, die de gorilla's zeker lusten. 433 00:38:10,927 --> 00:38:15,318 Op een dag was German getuige van wel heel eigenaardig gedrag. 434 00:38:15,527 --> 00:38:18,678 Dit wijfje kon niet het smakelijke hout hoog op de stam bereiken... 435 00:38:18,847 --> 00:38:22,726 ...en rolde toen een houtblok naar de stam en gebruikte deze als opstap... 436 00:38:22,887 --> 00:38:25,037 ...zodat ze bij haar maaltijd kon komen. 437 00:38:25,247 --> 00:38:27,363 Het lijkt zo eenvoudig, zo natuurlijk... 438 00:38:27,527 --> 00:38:32,203 ...maar tot dusver was het onbekend dat gorilla's hulpmiddelen gebruiken. 439 00:38:33,207 --> 00:38:34,845 Hoe meer we van ze te weten komen... 440 00:38:35,007 --> 00:38:38,886 ...hoe gecompliceerder en intelligenter ze blijken te zijn. 441 00:38:43,047 --> 00:38:44,799 Terwijl de hitte toeneemt... 442 00:38:44,967 --> 00:38:49,085 ...stijgt het vochtgehalte en het bosleven begint werkelijk te stomen. 443 00:38:49,967 --> 00:38:52,925 Het is makkelijk voor gorilla's. Zij klimmen gewoon wat hoger... 444 00:38:53,087 --> 00:38:55,601 ...en voelen de wind door de takken blazen... 445 00:38:55,767 --> 00:38:59,919 ...maar beneden op de grond vormen de zweetvliegjes een ware plaag. 446 00:39:00,167 --> 00:39:03,239 Het zijn piepkleine insecten die gelukkig niet steken... 447 00:39:03,407 --> 00:39:05,637 ...maar je wel tot waanzin drijven. 448 00:39:15,207 --> 00:39:18,438 Men dacht altijd dat gorilla's niet in bomen klimmen... 449 00:39:18,607 --> 00:39:21,360 ...maar dat doen ze wel en maken soms zelfs nesten... 450 00:39:21,527 --> 00:39:25,725 ...door bladertakken te knakken en naar binnen te vouwen tot een matras. 451 00:39:32,047 --> 00:39:33,719 Het belang van leren wordt duidelijk... 452 00:39:33,887 --> 00:39:36,879 ...door deze onbeholpen pogingen van de jongen. 453 00:39:37,047 --> 00:39:39,436 Ze moeten beter opletten en meer oefenen... 454 00:39:39,607 --> 00:39:42,405 ...voor ze probleemloos kunnen slapen in deze bedden. 455 00:39:49,207 --> 00:39:51,675 Terwijl zij slapen, ben ik aan het lijden. 456 00:39:53,967 --> 00:39:57,880 Er waren momenten dat ik me afvroeg waarom ik hieraan was begonnen. 457 00:40:03,087 --> 00:40:05,555 Hoog tijd om er voor vandaag mee op te houden. 458 00:40:18,247 --> 00:40:20,442 De meeste dagen was er onweer. 459 00:40:20,607 --> 00:40:22,723 Soms de meest oorverdovende donder... 460 00:40:22,887 --> 00:40:26,323 ...en hevigste bliksem die ik ooit had meegemaakt. 461 00:40:26,487 --> 00:40:28,557 De gorilla's krompen ineen... 462 00:40:28,727 --> 00:40:32,515 ...en schuilden onder de bladeren op de grond. Wij deden hetzelfde. 463 00:40:37,167 --> 00:40:39,123 De filmapparatuur leed eronder... 464 00:40:39,287 --> 00:40:42,040 ...en op een van de lenzen groeide schimmel. 465 00:40:42,367 --> 00:40:45,325 Alles wat we bezaten, was voortdurend klam. 466 00:41:05,127 --> 00:41:07,766 Na een zware regenbui verloren we het spoor... 467 00:41:07,927 --> 00:41:10,122 ...en konden de gorilla's overal zijn. 468 00:41:10,287 --> 00:41:14,758 Zepherin zoekt naar sporen van hun slaapplaats van vannacht. 469 00:41:18,367 --> 00:41:21,962 De bladeren en stengels van de marantaceae maken zachte bedden. 470 00:41:22,447 --> 00:41:27,202 Magda telt ze allemaal: de familie van Apollo bestaat uit zestien leden. 471 00:41:33,807 --> 00:41:38,039 Zepherin kan soms zeggen welk bed door welke gorilla is gebruikt. 472 00:41:41,767 --> 00:41:45,680 Dit lange witte haar kan alleen van de zilverrug Apollo zijn. 473 00:41:47,327 --> 00:41:50,319 De zilverrug is de enige gorilla met wit haar. 474 00:41:50,487 --> 00:41:52,796 Maar in welke richting zijn ze vertrokken? 475 00:41:59,167 --> 00:42:02,318 lk werd langzaam aan ook beter in het spoorzoeken. 476 00:42:02,487 --> 00:42:06,082 De afdruk van knokkels, zonder enige twijfel van een gorilla. 477 00:42:06,247 --> 00:42:09,557 Ze zijn verderop, op weg naar de fruitbomen. 478 00:42:16,687 --> 00:42:20,236 Gorilla's hebben de bast van deze boomstam afgescheurd. 479 00:42:20,807 --> 00:42:22,081 Gorilla. 480 00:42:26,167 --> 00:42:30,240 Eindelijk hebben we ze ingehaald, terwijl ze afdalen naar de grond. 481 00:42:33,447 --> 00:42:37,998 Gorilla's zijn groot: een volwassen wijfje weegt zo'n 80 tot 90 kilo. 482 00:42:38,167 --> 00:42:41,398 Een volwassen mannetje weegt soms meer dan 150 kilo. 483 00:42:42,127 --> 00:42:46,279 Rondklauteren in de boomtoppen is een gevaarlijke onderneming. 484 00:42:47,087 --> 00:42:50,523 Magda heeft opgemerkt dat ze meestal de dunnere takken en stammen... 485 00:42:50,687 --> 00:42:54,362 ...gebruiken om te klimmen, omdat ze die makkelijker kunnen vastgrijpen. 486 00:42:54,527 --> 00:42:59,282 Voor ze doorklimmen, zorgen ze voor houvast met drie of vier ledematen. 487 00:43:03,887 --> 00:43:07,766 Maar er gebeuren altijd ongelukken, vooral met de jongere gorilla's. 488 00:43:10,847 --> 00:43:14,760 En het is niet altijd een sierlijke aangelegenheid. 489 00:43:21,647 --> 00:43:24,878 De gorilla's volgen vaste routes in een boom, zowel omhoog als omlaag. 490 00:43:25,047 --> 00:43:27,163 Ze klimmen naar beneden in een vaste volgorde... 491 00:43:27,327 --> 00:43:30,046 ...wellicht bepaald door rangorde of door de veiligheid. 492 00:43:30,207 --> 00:43:34,166 Het zorgt ervoor dat ze niet voor hun beurt springen en op iemand landen. 493 00:43:37,967 --> 00:43:41,323 Ze laten het ogenschijnlijk eenvoudig voorkomen. 494 00:43:52,247 --> 00:43:54,715 Ik beken dat het kruipen op handen en voeten... 495 00:43:54,887 --> 00:43:59,244 ...met een enorme zilverrug in de buurt, me erg voorzichtig maakte. 496 00:44:00,767 --> 00:44:02,644 En niet alleen voor de gorilla's. 497 00:44:02,807 --> 00:44:05,844 Er is hier geen gebrek aan beestjes... 498 00:44:06,007 --> 00:44:08,396 ...gewapend met tanden of stekels. 499 00:44:15,487 --> 00:44:19,400 Magda heeft ons tot op enkele meters afstand van de gorilla's gebracht. 500 00:44:21,687 --> 00:44:25,475 Na zes jaar herkennen ze en vertrouwen ze Magda. 501 00:44:25,647 --> 00:44:27,126 Voor de eerste keer... 502 00:44:27,287 --> 00:44:31,246 ...hebben laaglandgorilla's een mens in hun omgeving geaccepteerd. 503 00:44:33,687 --> 00:44:37,236 Hierdoor begon Magda te twijfelen aan een oude wijsheid. 504 00:44:37,407 --> 00:44:42,037 Men dacht altijd dat het kloppen op de borst een teken van agressie was. 505 00:44:43,167 --> 00:44:46,762 Maar Magda denkt dat dit borstkloppen een reeks van betekenissen heeft... 506 00:44:46,927 --> 00:44:51,125 ...van een simpele groet, 'hoi', tot aan een vragende lokroep... 507 00:44:51,287 --> 00:44:54,404 ...'waar ben je?', en misschien zelfs nog meer. 508 00:44:58,567 --> 00:45:02,037 Ze brengt een klopritme voort dat hoort bij Aphrodite... 509 00:45:02,207 --> 00:45:05,438 ...en het wijfje Aphrodite lijkt op eenzelfde wijze te antwoorden. 510 00:45:12,567 --> 00:45:16,242 Is dit een eenvoudige taal, dit kloppen op de borst? 511 00:45:24,607 --> 00:45:27,724 Magda meent dat gorilla's in staat zijn tot subtiliteiten... 512 00:45:27,887 --> 00:45:30,845 ...die wij nog niet hadden opgemerkt, laat staan begrepen. 513 00:45:31,007 --> 00:45:33,999 In plaats van grote bruten die door het woud denderen... 514 00:45:34,167 --> 00:45:37,955 ...blijken de gorilla's subtiele en tedere dieren te zijn. 515 00:45:45,367 --> 00:45:48,916 Op een dag filmde ik een ontroerend tafereel tussen twee wijfjes. 516 00:45:50,087 --> 00:45:52,157 De jongste van de twee probeerde overduidelijk... 517 00:45:52,327 --> 00:45:56,559 ...bevriend te raken met haar oudere zus door intieme en tedere gebaren. 518 00:45:57,967 --> 00:46:00,686 Ik wist niet dat gorilla's zo zachtaardig kunnen zijn. 519 00:46:24,527 --> 00:46:27,325 Toen mijn verblijf in Lossi ten einde liep, voelde ik... 520 00:46:27,487 --> 00:46:31,082 ...dat ook ik dichter tot deze gorilla's was gekomen. 521 00:46:38,367 --> 00:46:42,645 Begroette de jonge Orpheo mij? lk dacht van wel. 522 00:46:43,207 --> 00:46:46,005 Maar helaas was het mijn tijd om afscheid te nemen. 523 00:46:46,567 --> 00:46:49,559 De twee jaar die in het teken hadden gestaan van deze magische dieren... 524 00:46:49,727 --> 00:46:51,524 ...liepen ten einde. 525 00:46:58,367 --> 00:47:02,042 Geen King Kong. Helemaal geen wrede aap... 526 00:47:02,247 --> 00:47:04,715 ...maar eerder een zachtmoedige gorilla. 527 00:47:04,887 --> 00:47:06,286 Misschien moeten we hopen... 528 00:47:06,447 --> 00:47:09,723 ...dat we meer op deze gevoelige wezens zullen gaan lijken. 529 00:47:09,887 --> 00:47:12,355 Misschien zou ons dat iets kunnen leren. 530 00:47:12,527 --> 00:47:15,917 We zouden deze nauwe verwanten misschien gaan behandelen... 531 00:47:16,087 --> 00:47:18,965 ...met het respect en de liefde die zij verdienen. 532 00:47:25,287 --> 00:47:28,245 De Kongo blijkt een schatkist te zijn... 533 00:47:28,407 --> 00:47:32,116 ...een uitgestrekte wildernis die een overvloedige weelde... 534 00:47:32,287 --> 00:47:34,596 ...van wilde diersoorten herbergt. 535 00:47:35,767 --> 00:47:38,235 Er zijn tienduizenden gorilla's... 536 00:47:38,407 --> 00:47:41,683 ...die leven in onlangs ontdekte gebieden als Odzala... 537 00:47:41,847 --> 00:47:44,077 ...Ndoki en Lossi. 538 00:47:48,807 --> 00:47:51,719 King Kongs verwanten leven voort.